درس خاموشی دریا

شرح و معنی درس خاموشی دریا (درس 17 فارسی یازدهم)

درس خاموشی دریا را خوانده اید؟ قرار است در این مقاله، با تمام جزئیات این درس مهم کتاب فارسی 2 آشنا شویم.

آموزش، فقط محدود به چارچوب کلاس نیست. ما در سایت فارسی ۱۰۰ زمینه ای برای بهره گیری دانش آموزان از آموزش رایگان و همیشگی فراهم کرده ایم.

در این پست آموزشی، شرح و معنی درس خاموشی دریا ، درس هفدهم کتاب فارسی یازدهم (فارسی 2) توسط گروه آموزشی راه روشن (دکتر سید علی هاشمی، دکتر امید نقوی و بهرام میرزایی) به شما ارائه می شود.

 

متن درس خاموشی دریا

 

از شعله به خاطر روشنایی­ اش

سپاسگزاری کن،

امّا چراغدان را هم

که همیشه صبورانه در سایه می­ ایستد،

از یاد مبر.

***

گریه کنی اگر

که آفتاب را ندیده ­ای

ستاره ­ها را هم

نمی­ بینی.

***

ماهی در آب خاموش است و

چارپا روی خاک هیاهو می­ کند و

پرنده در آسمان آواز می­ خواند.

آدمی،

امّا خاموشی دریا و هیاهوی خاک و

موسیقی آسمان را در خود دارد.

***

هنگامی که

در فروتنی،

بزرگ باشیم،

بیش از همه به آن بزرگ نزدیک شده ­ایم.

***

ممکن

از ناممکن می ­پرسد:

«خانه ­ات کجاست؟»

پاسخ می ­آید:

«در رؤیای یک ناتوان».

ماه نو و مرغان آواره، رابیندرانات تاگور

 

کليات درس خاموشی دریا

 

رابیندرانات تاگور: شاعر، فیلسوف، موسیقی دان و متفکر هندی در اواخر قرن 19 و اوایل قرن بیستم است. شهرت وی بیشتر به خاطر آثار شعری است. شعر او بیشتر دارای مضامین عارفانه و دینی است و رگه­ هایی از عرفان اسلامی (درباره عرفان اسلامی بیشتر بخوانید) نیز در اندیشه ­های شعری او به چشم می­ خورد. او شیفته ایران ­زمین بود و در طول عمر خود دوبار به ایران سفر کرد. دعوت به یکتاپرستی، برشمردن ویژگی­ های نیک آدمی و تقویت آن در وجود، از مضامین عمده شعری اوست. او نخستین آسیایی‌ است که برنده جایزه نوبل ادبیات شد.

جبران خلیل جبران: از شاعران و نویسندگان مطرح لبنانی در قرن 19 میلادی است. او در آثار خود به مسائل جهانی انسان و دغدغه­ های وی می پردازد. مضامین آثار داستانی جبران نیز بیشتر بر مسائل اجتماعی و دردهای بشر امروزی تأکید می ­کند. بسیاری از محقّقان آثار شعری او را با اشعار سهراب سپهری مقایسه کرده‌اند و این دو شاعر را از نظر مضامین شعری همتای هم می‌دانند.

پیامبر و دیوانه: اثر جبران خلیل جبران در دو قسمت پیامبر و دیوانه است. این کتاب مجموعه ­ای از روایت ­ها و داستان ­های عرفانی_ اخلاقی است که به مسائل و مفاهیم انسانی می­ پردازد و دیدگاه بسیار خوش بینانه ­ای به انسان و ذات او دارد. کتاب پیامبر در قالب سخنان و پندهای یک عارف با مردم یک سرزمین بیان شده و دیوانه به صورت داستان‌ ها و تمثیل ­های کوتاه و مجزّا.

 

معني و مفهوم متن و نکات زبانی و ادبی درس خاموشی دریا

 

از شعله به خاطر روشنایی­ اش

سپاسگزاری کن،

امّا چراغدان را هم

که همیشه صبورانه در سایه می­ ایستد،

از یاد مبر.

***

نکات: نماد: «شعله» نماد آگاهی و معرفت. نماد: «چراغدان» نماد انسان ­های فداکاری که زمینه را برای بروز آگاهی و دانش فراهم می ­آورند. تشخیص: «سپاسگزاری از شعله»، «صبورانه ایستادن چراغدان». کنایه: «در سایه ایستادن» کنایه از خود را پنهان کردن. مفهوم: دعوت به قدردانی و سپاس به خاطر وجود تمامی نعمت‌های الهی و نیز توجّه به اصل و اساس همه نعمات.

*** 

گریه کنی اگر

که آفتاب را ندیده ­ای

ستاره ­ها را هم

نمی­ بینی.

***

نکات: کنایه: «گریه‌کردن» کنایه از اظهار اندوه و تأسّف. مجاز: «آفتاب و ستاره» مجاز از نعمات بزرگ و کوچک الهی. مفهوم: شکر نعمت و پرهیز از ناسپاسی و گله ­گذاری.

*** 

ماهی در آب خاموش است و

چارپا روی خاک هیاهو می­ کند و

پرنده در آسمان آواز می­ خواند.

آدمی،

امّا خاموشی دریا و هیاهوی خاک و

موسیقی آسمان را در خود دارد.

***

نکات: مجاز: «ماهی» مجاز از موجودات دریایی. کنایه: «خاموش بودن» کنایه از ساکت بودن. مجاز: «چارپا» مجاز از حیوانات خاکی. مجاز: «خاک» مجاز از زمین و خشکی. مجاز: «پرنده» مجاز از پرندگان آوازخوان. مفهوم: عظمت انسان و اینکه او دربردارنده همه ویژگی ­های موجودات است.

 ***

هنگامی که

در فروتنی،

بزرگ باشیم،

بیش از همه به آن بزرگ نزدیک شده ­ایم.

***

نکات: کنایه: «آن بزرگ» کنایه از خدواند. مفهوم: فروتنی و تواضع کلید رسیدن به خدا است.

 ***

ممکن

از ناممکن می ­پرسد:

«خانه ­ات کجاست؟»

پاسخ می ­آید:

«در رؤیای یک ناتوان».

ماه نو و مرغان آواره، رابیندرانات تاگور

***

نکات: تشخیص: این بند دارای آرایه تشخیص است. کنایه: «ممکن و ناممکن» کنایه از مسائل و پدیده ­های ممکن و ناممکن. مفهوم: چیزهای ناممکن فقط برای افراد ناتوان ناممکن است.

 

نکات ضروری درس خاموشی دریا

 

* تفاوت مسند و قید در جمله:

ممکن است ساختمان واژه هایی که در جمله نقش «مسند» یا «قید» دارند، یکسان باشد، ولی آنچه در این دو تفاوت ایجاد می ­کند، محل قرارگیری در جمله است. واژه هایی که مسند هستند، پیش از افعال اسنادی قرار می‌گیرند و خبر (که در مورد نهاد است) را به کمک فعل اسنادی کامل می‌کنند و قابل حذف نیستند؛ ولی قید معنایی به معنای جمله می ­افزاید و قابل حذف از جمله است؛ مثلا واژه «سرسختانه» می ­تواند هم­زمان در جمله، هم نقش مسندی بپذیرد و هم قیدی. در مثال‌های زیر این واژه در جمله نخست مسند و در جمله دوم قید است:

«ایمان او در مقابله با نفس سرسختانه بود.»

«ما سرسختانه در مقابل دشمن ایستادیم.»

 

تدریس درس خاموشی دریا

 

 

 

 

گنج حکمت

تجسّم عشق

گنج حکمت درس خاموشی دریا

 

آنگاه برزیگری گفت: با ما از «کار» سخن بگو. و او در پاسخ گفت: من به شما می ­گویم که زندگی به راستی تاریکی است؛ مگر آنکه شوقی باشد، و شوق همیشه کور است؛ مگر آنکه دانشی باشد، و دانش همیشه بیهوده است؛ مگر آنکه کاری باشد، و کار همیشه تهی است؛ مگر آنکه مهری باشد.

شما را اگر توان نباشد که کار خود را به عشق درآمیزید، و پیوسته بار وظیفه ­ای را بی­ رغبت به دوش کشید، زنهار، دست از کار بشویید؛ زیرا آن که با بی­ میلی، خمیری در تنور نهد، نان تلخی واستاند که انسان را تنها نیمه ­سیر کند.

کار، تجسّم عشق است.

پیامبر و دیوانه، جبران خلیل جبران

***

واژه ها، ترکیب ­ها

 

برزیگر: ورزکار، دهقان و کشاورز. به راستی: حقیقتاً. شوق: میل انجام کاری. بیهوده: بی‌نتیجه. تهی: خالی. درآمیزید: ترکیب و مخلوط کنید. بی ­رغبت: بدون میل درونی. زنهار: مراقب باشید، صبر کنید.

نکات: کنایه: «تاریکی» کنایه از تهی و پوچ. تشخیص: «شوق همیشه کور است» آرایه تشخیص دارد. کنایه: «شوق همیشه کور است» کنایه از بی ­ثمر و نتیجه است. کنایه: «تهی» کنایه از بی ­نتیجه و بی ­فایده. تشبیه: «بار وظیفه». کنایه: «دست از کار بشویید» کنایه از منصرف شدن و رها کردن کار. کنایه: «نان تلخ» کنایه از نانی که بدون شوق و رغبت پخته شده باشد و برای دیگران ناخوشایند باشد.

 

چند نکته تکمیلی

 

ما در این مقاله، به بررسی معنی درس خاموشی دریا پرداختیم و متن کامل مندرج در کتاب را آوردیم. برای دریافت متن کامل کتاب فارسی می توانید به سایت دفتر تالیف کتاب های فارسی مراجعه کنید. همچنین می توانید بخشی از آثار رابیندرانات تاگور را در سایت کتابراه بخوانید. البته من از شما می خواهم که بعد از خواندن این مقاله، به سراغ مطالعه این آثار بروید.

همچنین ما، علاوه بر معنی درس خاموشی دریا فارسی یازدهم، شرح و معنی درس های دیگر کتاب فارسی یازدهم را در سایت فارسی 100 قرار داده ایم. برای مطالعه مقاله شرح و معنی درس قصه عینکم سایت فارسی 100 روی لینک کلیک کنید یا آن را لمس کنید.

دیدگاهتان را بنویسید